Thiên Can Địa Chi là hệ thống ký hiệu cơ bản tạo nên tám chữ của Bát Tự: 10 Thiên Can ở tầng trên và 12 Địa Chi ở tầng dưới của mỗi trụ. Hiểu Can Chi là điều kiện bắt buộc trước khi luận mệnh. Nếu chưa rõ cấu trúc tám chữ, hãy đọc Bát Tự là gì trước.
10 Thiên Can
Mười Thiên Can chia theo Ngũ hành và Âm – Dương:
- Giáp – Ất: Mộc (Giáp Dương, Ất Âm)
- Bính – Đinh: Hỏa
- Mậu – Kỷ: Thổ
- Canh – Tân: Kim
- Nhâm – Quý: Thủy
Mỗi Can mang khí chất riêng (ví dụ Giáp như đại thụ, Ất như hoa cỏ). Luận giải từng can tại 10 Thiên Can luận giải.
12 Địa Chi và con giáp
Mười hai Địa Chi gắn với 12 con giáp và tháng/giờ:
Tý (chuột), Sửu (trâu), Dần (hổ), Mão (mèo), Thìn (rồng), Tỵ (rắn), Ngọ (ngựa), Mùi (dê), Thân (khỉ), Dậu (gà), Tuất (chó), Hợi (lợn).
Mỗi Chi cũng có Ngũ hành và Âm – Dương riêng. Xem 12 Địa Chi và con giáp.
Tàng Can — “can ẩn” trong Địa Chi
Mỗi Địa Chi chứa một đến ba Thiên Can ẩn bên trong, gọi là Tàng Can (hay Nhân Nguyên). Đây là yếu tố then chốt khiến luận Bát Tự sâu sắc hơn vẻ ngoài tám chữ. Ví dụ chi Dần tàng Giáp – Bính – Mậu. Đọc kỹ tại Tàng Can trong Địa Chi.
Quan hệ giữa các Can Chi
Can Chi không đứng độc lập mà tương tác với nhau, tạo nên cát – hung của lá số:
- Thiên Can: hợp (ngũ hợp) và khắc.
- Địa Chi: lục hợp, tam hợp, tam hội (kết nhóm); và lục xung, hình, hại, phá (xung đột).
Các tổ hợp này làm thay đổi sức mạnh và tính chất Ngũ hành. Tìm hiểu tại hợp – xung – hình – hại – phá và tam hợp, lục hợp, tam hội.
Can Chi liên hệ gì tới luận mệnh?
Từ tổ hợp Can Chi, ta xác định Ngũ hành mạnh yếu (Ngũ hành trong Bát Tự), rồi quy ra Thập Thần (Thập Thần trong Bát Tự) và tìm dụng thần (Dụng Thần là gì). Nói cách khác, Can Chi là bảng chữ cái; Ngũ hành – Thập Thần – Dụng thần là ngữ pháp để “đọc” mệnh.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao có 10 Can nhưng 12 Chi?
10 Can ghép 12 Chi theo quy luật Âm ghép Âm, Dương ghép Dương, tạo thành chu kỳ 60 (Lục Thập Hoa Giáp) chứ không phải 120 — vì chỉ các cặp cùng tính Âm/Dương mới kết hợp.
Tàng Can có quan trọng không?
Rất quan trọng. Nhiều cách cục và dụng thần nằm ở Tàng Can chứ không lộ trên tám chữ; bỏ qua Tàng Can sẽ luận sai.
Quay lại Bát Tự là gì hoặc xem cách xem Bát Tự để áp dụng Can Chi vào lập lá số.